شهر را نزديك ساخته و تصرف هرات بدست ايرانيان انجام گرفت . دومين معاهدهء بريتانيا با دوست محمد 1857 م بريتانيا در اين موقع بر ضد ايران از دو راه وارد عمل شد . يكى غير مستقيم و آن عبارت از امضاى معاهدهء دومى در ژانويه 1857 « 1 » با دوست محمد خان بود و مطابق آن ماهيانه مبلغ يكصد هزار روپيه كمك خرج در طى جنگ به دوست محمد اعطا ميشد به شرطى كه تمام آن مبلغ را صرف ارتش خود نمايد . علاوه مقدار زيادى تفنگ براى تجهيز او روانه شد . دوست محمد حمله‌اى به هرات نكرد و در جريان جنگ كه فقط مدت كمى دوام داشت تأثيرى ننمود . عمليات بريتانيا بر ضد ايران 1857 - 1856 م اما راجع باقدام مستقيم همانا اعلام جنگ بريتانياى كبير ولى از روى بىميلى بايران بود . هيچ جنگى به اين جنگ كه بعدا اتفاق افتاد شباهت ندارد ، چه مسئلهء معمول در جنگها آنست كه بدشمن حتى المقدور تلفات سخت و خسارات سنگين وارد آورند . در صورتى كه در اين مورد كوشش سياستمداران ما متوجه آن بود كه بدون وارد كردن ضربهء قوى ايران را وادار به تخليهء هرات نمايند . نقشه‌هاى مختلفى بمقامات نظامى بريتانيا عرضه شد . يكى آن بود كه آرتش هند مستقيما با يك آرتش دوست و متفق افغانى بسوى هرات حركت نمايد . نقشهء ديگر كه اجراى آن خيلى مشكل‌تر بود اينكه از بندرعباس بسوى هرات پيشروى به عمل آيد . اين هردو نقشه محتاج به كوشش زياد و مخارج هنگفت معتنابهى بود . بالاخره تصميم گرفته شد كه در خليج فارس و در محمره ( خرمشهر فعلى ) دست بعمليات زده شود و در وهلهء اول جزيرهء خارك را كه در 4 دسامبر گرفته بودند تصرف نمايند . قلعهء قديمى هلندى « رشير » بوسيلهء عدهءاى از تنگستانىها بطور ثابت و استوارى دفاع ميشد و در موقع يورش بدانجا چهار افسر انگليسى بقتل رسيدند . بعدا بوشهر بمباران شده

--> ( 1 ) - متن آن در كتاب راولينسن ضميمهء III ذكر شده است . ( مؤلف )